Εδώ τουρισμός, εκεί τουρισμός, που είναι ο τουρισμός;

Τις τελευταίες εβδομάδες είναι με μεγάλο ενδιαφέρον που παρακολουθώ τις δηλώσεις περί τουρισμού από τους διάφορους επαΐοντες.

Διαβάζοντας τις τοπικές και παγκύπριες εφημερίδες και ακούγοντας τα διάφορα πρωινιάτικα ραδιοφωνικά προγράμματα, ως απλός πολίτης έφτασα στο συμπέρασμα ότι αντί να έχουμε τουριστικό μοντέλο έχουμε τουριστικό “μπουρδέλο”,με όλο το σεβασμό προς το αρχαιότερο επάγγελμα.

Διερωτώμαι κατά πόσο οι εκλελεγμένοι και οι διορισμένοι άρχοντες έχουν συνειδητοποιήσει ότι τέλειωσε το 1821 και ότι η Κύπρος δεν είναι ο ομφαλός της γης.

Τα πιο κάτω σημεία που παραθέτω είναι οφθαλμοφανές σε οποιοδήποτε λογικά σκεπτόμενο πολίτη και ερωτώ αν είναι τόσο δύσκολο να συνειδητοποιήσουμε τις πραγματικότητες.

1) Η κάθοδος της Ryan Air και η επίμαχη διαφήμιση ξενοδοχείων στα κατεχόμενα.

H Ryan Air έκλεισε συμφωνία με τη Κυπριακή Δημοκρατία και το στρατηγικό επενδυτή των αεροδρομίων μας για τη μεταφορά τουριστών και όχι τη διανυκτέρευση τουριστών. Η εν λόγω εταιρία προσφέρει υπηρεσίες διανυκτέρευσης στην ιστοσελίδα της οι οποίες δεν εμπίπτουν στη συμφωνία της με την Κύπρο, απλά ένας τρίτος, προμηθευτής διανυκτερεύσεων έχει συμφωνία με την Ryan Air για να χρησιμοποιούν οι πελάτες της αεροπορικής εταιρίας το δικό του σύστημα κρατήσεων ξενοδοχείων. Αυτός ο προμηθευτής δεν έχει συμφωνία με το κυπριακό κράτος και έτσι δεν τον εμποδίζει κανένας να προμηθεύει την Ryan Air ανά το παγκόσμιο με ξενοδοχεία ακόμα και στη κατεχόμενη Κύπρο. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο πολύπλοκο γιατί αυτός ο τρίτος προμηθευτής δεν έχει καν συμφωνίες με τα ξενοδοχεία στα κατεχόμενα αλλά του παρέχονται τιμές από διαδικτυακούς τουριστικούς πράκτορες που έχουν ιδιωτικές συμφωνίες με ξενοδοχεία στα κατεχόμενα. Αυτό είναι πολύ εύκολο να επιβεβαιωθεί με μια απλή επίσκεψη στην ιστοσελίδα της αεροπορικής εταιρίας.

Η όλη υπόθεση μου θυμίζει την παροιμία “όποιος δε μπορεί να δέρει το γάρο, δέρνει το σάμα”, και εξηγούμαι. Η Ryan Air τιμά την υπογραφή της με το κυπριακό κράτος φέρνοντας τους επιβάτες που υποσχέθηκε. Το θέμα τώρα έγκειται πως διαχειριζόμαστε οι επιχειρηματίες αυτούς τους επιβάτες. Η Κύπρος δεν είναι διαδικτυακά έτοιμη να δεχτεί κρατήσεις από επιβάτες της Ryan Air αφού οι τουριστικοί επιχειρηματίες δεν είναι συγκροτημένοι στο διαδίκτυο (μιλώ για διαδίκτυο γιατί εκεί είναι που ενεργεί η Ryan Air) έτσι ώστε να δελεάσουν με την προσφορά διανυκτερεύσεων το μέσο επιβάτη της εν λόγω εταιρίας. Η οργανωμένη απουσία των τουριστικών επιχειρηματιών στο διαδίκτυο είναι εμφανής μόνο με ένα απλό ψάξιμο στις μηχανές αναζήτησης, οι επιχειρηματίες δεν ενεργούν ως γροθιά αλλά ως ανεξάρτητα δάχτυλα. Για το συγκεκριμένο θέμα της ανάγκης άμεσης, στενής, ειλικρινούς και κερδοφόρας συνεργασίας μεταξύ των τουριστικών επιχειρηματιών στο διαδίκτυο είχαμε στις 18 και 19 Φεβρουαρίου 2009 εκπονήσει σχετικό συνέδριο και έκτοτε διενεργούμε εξειδικευμένα, επιχορηγημένα σεμινάρια σε παγκύπριο επίπεδο στα οποία δυστυχώς λάμπει η απουσία των επιχειρηματιών. Επίσης σχετικό άρθρο για το ρόλο των τουριστικών επαγγελματικών συνδέσμων δημοσιεύτηκε τις 9 Ιουλίου σε 5 διαφορετικές εφημερίδες στην Κύπρο.
Αν η Ryan Air δεν διαφήμιζε τα ξενοδοχεία στα κατεχόμενα νομίζετε ότι κάποιος αν ήθελε να πάει στα κατεχόμενα, δεν θα πήγαινε; Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ryan Air διαφημίζει ξενοδοχεία στα κατεχόμενα, το πρόβλημα είναι ότι επιχορηγούμε αφίξεις στα νόμιμα αεροδρόμια της Κύπρου αλλά δεν ελέγχουμε το που διανυκτερεύουν οι επιχορηγημένοι τουρίστες. Οι ιστοσελίδες που προσφέρουν ξενοδοχεία στα κατεχόμενα είναι μόλις ένα κλικ μακριά από την ιστοσελίδα της Ryan Air.

2) Ο ρόλος των τοπικών αρχών για την αναβάθμιση του τουριστικού μας προϊόντος.

Οι εταιρίες τουριστικής ανάπτυξης των διαφόρων επαρχιών βρίσκονται πνιγμένες στις γραφειοκρατίες, στις περικοπές κονδυλίων, στα μικροσυμφέροντα αλλά προπάντων αγωνιούν για τα μικρά χωρίς να έχουν ούτε τους πόρους ούτε και την αρμοδιότητα για να επέμβουν και να λύσουν προβλήματα στη ρίζα τους. Κάθε χρόνο ασχολούνται δυστυχώς με το να πείσουν τους δήμους και τις κοινότητες να καθαρίσουν τις παραλίες, να τσιμεντώσουν τα πεζοδρόμια, να επιδιορθώσουν τις στάσεις λεωφορείων και γενικά να “πατσιάρουν” την τουριστική μας όψη λίγες μέρες ακόμα και λίγες ώρες πριν την κάθοδο των πρώτων τουριστών.

Όταν διαβάζεις συνεντεύξεις δημοτικών συμβούλων για τον τουρισμό (και δεν αναφέρομαι σε καμιά συγκεκριμένη αλλά σε όλες μαζί), καταλαβαίνεις ότι κυριαρχεί η ασχετοσύνη. Διερωτώμαι κατά πόσο οι εν λόγω κύριοι έχουν επίγνωση της σημερινής τουριστικής πραγματικότητας στην παγκόσμια αγορά. Διερωτώμαι κατά πόσο αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ των λέξεων φιλοξενία και ξενοφιλία, τοπικής παράδοσης και αράπικου παζαριού, μεταξύ κοινού συμφέροντος και συμφερόντων του κοινού. Οι δήμοι πληρώνουν χιλιάδες ευρώ αυτές τις μέρες για να επανορθώσουν την τουριστική “παρθενιά” των πόλεων και των χωριών μας αλλά δυστυχώς τα ράμματα που χρησιμοποιούν κόβονται στο τέλος κάθε τουριστικής περιόδου. Δυστυχώς κάθε χρόνο βλέπουμε και ακούμε τα ίδια, αλλά στις εκλογές πιστεύουμε άπιαστες ευχές που ο αέρας παίρνει. Ένας περίπατος πίσω από το λιμανάκι της Πάφου, πίσω από τα κτίρια των εστιατορίων της πρώτης γραμμής θα σας πείσει ότι το δημοτικό συμβούλιο Πάφου αποτελείται από 18 τυφλούς. Ένας περίπατος στην τουριστική περιοχή Γεροσκήπους θα σας πείσει ότι η ανακύκλωση είναι απλά μια λέξη στο λεξικό του Μπαμπινιώτη. Αν τώρα, οδηγήσετε προς τον Κόλπο των Κοραλλίων από τον παραλιακό θα καταλάβετε τι σημαίνει ο όρος Adventure Tourism (Τουρισμός Περιπέτειας).

Τώρα φταίει η οικονομική κρίση, πριν έφταιγαν η γραφειοκρατία, ο κακός συντονισμός των κρατικών υπηρεσιών, τα μεγάλα συμφέροντα κτλ, αλλά είναι εμφανές ότι φταίμε εμείς που τα ανεχόμαστε.

Τα πιο πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα στη τουριστική μας οικονομία επιλύονται ριζικά μ-ε μόνο δύο συστατικά, την πολιτική βούληση των τοπικών αρχών και τη συλλογική εργασία των τουριστικών επιχειρηματιών μακριά από κομματικά κριτήρια και παραμερίζοντας την κυπριακής προέλευσης επαγγελματική ζηλοφθονία που κυριαρχεί σε όλα τα σαλόνια των τουριστικών επιχειρήσεων. Και τα δύο συστατικά είναι δωρεάν.

Δημοσιεύτηκε:

In Business Online 15/5/12
Φωνή της Πάφου 19/5/2012
Επιλογές της Πάφου 19/5/12

Επίσκεψη μελών της Ισπανικής Ομοσπονδίας Τουριστικών Δημοσιογράφων στην Κύπρο

Η εταιρία Avantless προσκάλεσε στην Κύπρο οκτώ μέλη της Ομοσπονδίας Τουριστικών Δημοσιογράφων Ισπανίας για να επισκεφτούν και να γράψουν στα διάφορα μέσα μαζικής ενημέρωσης της Ιβηρικής Χερσονήσου και του Ισπανόφωνου κόσμου τουριστικά ρεπορτάζ για την Κύπρο.

Τη μεταφορά των οκτώ δημοσιογράφων χορήγησε η Ελληνική Αεροπορική Εταιρία Aegean Airlines την οποία ευχαριστούμε θερμά αφού σε όλες τις προσπάθειες για μεταφορά Ισπανών τουριστών από την Ισπανία στην Κύπρο η Aegean Airlines είναι πάντα πρόθυμη να εξυπηρετήσει το ταξιδιωτικό κοινό με μια πολύ καλή σύνδεση μεταξύ Αθήνας – Μαδρίτης.

Τη φιλοξενία και την περιήγηση στην Κύπρο ανέλαβε ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού ο οποίος ξενάγησε τους δημοσιογράφους με Ισπανόφωνο ξεναγό σε όλη την Κύπρο αρχής γενομένης από την Πάφο, τον Ακάμα, τα βουνά του Τροόδους, τη Λευκωσία, τα Λεύκαρα και την Αγία Νάπα.

Οι δημοσιογράφοι φιλοξενήθηκαν στα ξενοδοχεία Coral Beach Hotel & Resort στην Πάφο, St. Raphael Hotel στη Λεμεσό και E-hotel στη Λάρνακα τα οποία και ευχαριστούμε για την ευγενή τους χορηγία.

Στο δείπνο που παρέθεσε η εταιρία Avantless προς τιμή των φίλων δημοσιογράφων στο εστιατόριο Λαλέδες στα Κούκλια διαπιστώσαμε ότι η Κύπρος είναι ένας «παρθένος» προορισμός για τους Ισπανούς και προσφέρει πολλά από εκείνα που ο Ισπανός περιηγητής ψάχνει στα ταξίδια αναψυχής του. Και οι οκτώ δημοσιογράφοι έμειναν κατενθουσιασμένοι τόσο με τη φιλοξενία που τους προσφέραμε ως χώρα και όπως χαρακτηριστικά είπαν «με τους πάμπολλους θησαυρούς που ανακαλύπτουν στη κάθε γωνιά της Κύπρου». Σκοπός του ταξιδιού δεν ήταν να γνωρίσουν την Κύπρο του ήλιου και της θάλασσας αλλά την Κύπρο της υπαίθρου, των αρχαιολογικών μνημείων, του κρασιού, της γαστρονομίας έτσι ώστε να μεταφέρουν στους αναγνώστες, ακροατές και τηλεθεατές τους την εικόνα μιας Κύπρου αυθεντικής.

Τέλος ευχαριστούμε τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού και τον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή του, κύριο Λεύκο Φυλακτίδη, ο οποίος με προσωπική φροντίδα καλωσόρισε προσωπικά τους οκτώ δημοσιογράφους και έδωσε συνέντευξη σε Ισπανικό ραδιοφωνικό σταθμό.

Pafos 04/04/2012

Avantless LTD

Το τρένο της Πάφου 2017

Το Δεκέμβριο του 2011 η Επιτροπή της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2017 έδωσε στον Δήμο Πάφου και τους άλλους ιθύνοντες της πρότασης της Πάφου για πολιτιστική πρωτεύουσα της Κύπρου το 2017, ένα εισιτήριο πρώτης θέσης για το πάνθεο των Ευρωπαϊκών πόλεων.

Αυτό το εισιτήριο δεν ήταν άλλο από τη 12σέλιδη αναφορά που εκπονήθηκε μετά την παρουσίαση και των τριών πόλεων στην εν λόγω επιτροπή. Ακόμα και εγώ, που εξαρχής αμφισβήτησα τις δυνατότητες της Πάφου (για να εξηγούμαστε, όχι σαν πόλη αλλά σαν δήμο), διαβάζοντας αυτή την αναφορά βλέπω ξεκάθαρα ότι το όλο εγχείρημα ήταν στοχευμένο και αποτελεσματικό. Το στοίχημα τώρα είναι ακόμα μεγαλύτερο αφού η Πάφος πρέπει να συγκεκριμενοποιήσει την πρόταση της και να πείσει την επιτροπή ότι αυτά που λέει ότι θα κάνει μπορεί να τα κάνει. Εγώ προσωπικά εμπιστεύομαι τους επαγγελματίες και ελπίζω ότι η πολιτική “αζαγιά” θα τους αφήσει εκτός πλέγματος και ελεύθερους να καταθέσουν όλο τους τον επαγγελματισμό .

Εγώ όμως θα ασχοληθώ με το από σήμερα μέχρι τον Σεπτέμβρη και θα αναλύσω κατά την δική μου άποψη τη μοναδική ευκαιρία που έχουμε ως Πάφος να μεγαλώσουμε την κουκίδα μας στον ευρωπαϊκό χάρτη.

Αναλύοντας την τελευταία παράγραφο της ενότητας για την Πάφο της έκθεσης της Επιτροπής όπου αναφέρει ξεκάθαρα την ανάγκη “εκμετάλλευσης” της πολυπολυτισμικότητας της Πάφου, βλέπω μια μοναδική ευκαιρία προώθησης της ευρύτερης περιοχής Πάφου ακόμα και τουριστικά. Πιστεύω ότι με σχετικά εύκολες, σχεδόν ανέξοδες δράσεις υπάρχει έδαφος για την παραγωγική εμπλοκή των διαφόρων εθνικοτήτων που ζουν μόνιμα στην επαρχία οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν το κατάλληλο “περιεχόμενο” (αγγλικός όρος content) το οποίο να είναι χρήσιμο τόσο στην διαμόρφωση της τελικής πρότασης όσο και στην αυθεντική – γνήσια προώθηση της Πάφου ως πολιτιστικός τουριστικός προορισμός.

Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι χρειάζεται επαναπροσδιορισμός της έννοιας πολιτισμός. Με την παγκοσμιοποίηση έχει πλέον επαναπροσδιοριστεί το τι είναι πολιτισμός. Πολιτισμός δεν είναι σίγουρα μόνο οι όπερες, τα κλασσικά θεατρικά έργα και οι τραγωδίες. Δεν είναι μόνο οι συμφωνικές ορχήστρες και τα μεγάλα ονόματα του ροκ εντ ρόλλ. Πολιτισμός είναι το κάθε τι δημιουργικό που περιέχει κατάθεση ψυχής του δημιουργού και σίγουρα είναι όλες εκείνες οι δημιουργίες που βρίσκονται στο όσο ποτέ πλατύ περιθώριο. Η φιλοσοφία του “Σκέψου και δράσε εκτός των τειχών” ( “think and act out of the box”) είναι σίγουρα η πιο ενιαία – η πιο συμπεριληπτική. Ο εντός των τειχών πολιτισμός πρέπει να ανοίξει τις κερκόπορτες και να επαναερωτεύσει τα πλήθη γιατί τώρα μόνο η ¨”ελίτ” μπορεί να τον παρακολουθήσει.

Η εμπλοκή των διαφόρων εθνικοτήτων (μειονοτήτων όπως χαρακτηριστικά τις ονομάζει η αναφορά της επιτροπής), μπορεί μόνο να γίνει εάν οι τοπικές αρχές ανοίξουν ένα απευθείας, ειλικρινή και εμπνευσμένο διάλογο με τις διάφορες εθνικές ομάδες που ζουν στην Πάφο. Η απειρία, ο φόβος, η προκατάληψη, η άγνοια της γλώσσας είναι εμπόδια τα οποία δεν έχουν ακόμη υπερπηδηθεί από το πολιτικό πλήθος της Πάφου. Όσοι ζήσαμε ως ξένοι σε ξένες πόλεις έχουμε καλά εμφυτευμένο το αίσθημα της συμπερίληψης. Η εμπειρία του να ζεις σαν ξένος σε μια πόλη που σε νοιώθει δικό της δεν μπορεί να περιγραφεί με λόγια. Μπορεί όμως να αξιοποιηθεί σε ένα εγχείρημα το οποίο μέχρι το Σεπτέμβρη (και μετά αφού περάσουμε στην τρίτη και τελική φάση) μπορεί να αλλάξει ριζικά την αρχοντοχωριάτικη ιδιοσυγκρασία μας. Ο πλούτος που κρύβει το κάθε σκωτσέζικο, ολλανδικό, γαλλικό, πολωνικό, ισπανικό, ρουμανικό, βουλγαρικό, τουρκοκυπριακό και άλλο σπίτι πρέπει να βγει προς τα έξω και να ενσωματωθεί με ήπιο και φυσικό τρόπο έτσι ώστε να μετατραπεί στις γραμμές του τρένου που μόνο μια φορά θα περάσει και λέγεται Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2017.

Θα μου επιτρέψετε όμως, ειδικά μετά τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές και το αποτέλεσμα τους, να αμφιβάλλω για τις πολυπολυτισμικές ικανότητες του δήμου και των πολιτικών που τον απαρτίζουν. Έχω όμως εμπιστοσύνη όπως είπα προηγουμένως στους επαγγελματίες από όπου και αν είναι αυτοί.

Ryan Air, μορφίνη για την Πάφο

Η υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ της Hermes Airports και της αεροπορικής εταιρίας Ryan Air για να εγκαταστήσει βάση στο αεροδρόμιο Πάφου κάποιος μπορεί να την θεωρήσει ως την πιο σημαντική τουριστική συμφωνία των τελευταίων δεκαετιών. Και εξηγούμαι γιατί.

1) Η αεροπορική εταιρία με την εγκατάσταση βάσης (είναι η 50η που θα εγκαταστήσει στην Ευρώπη) δεσμεύεται να επενδύσει ένα σημαντικό κεφάλαιο έτσι ώστε η βάση να γίνει βιώσιμη.

2) Με την εγκατάσταση βάσης η αεροπορική εταιρία βάζει στόχους (τους οποίους μέχρι σήμερα έχει εκπληρώσει στις υπόλοιπες βάσεις της) και που αυτοί οι στόχοι όταν εκπληρωθούν αυξάνουν σημαντικά την τουριστική κίνηση μιας περιοχής. Αυτό συνέβη σε αεροδρόμια όπως η Girona και Reus στην Καταλονία της Ισπανίας.

3) Η συμφωνία δεν είναι μόνο για μια αγορά αλλά για πολλές, πράγμα το οποίο είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει με μόνο ένα τουριστικό πράκτορα και είναι η πρώτη φορά που η στοχευμένη αγορά δεν είναι τα οργανωμένα ταξίδια αλλά οι ανεξάρτητοι περιηγητές (FIT Travellers).

Όπως όλα τα μάννα εξ’ ουρανών και αυτό πρέπει να το διαχειριστούμε ορθά. Η λέξη συμφωνία σημαίνει ότι υπάρχουν δύο συμβαλλόμενα μέρη και σε αυτή την περίπτωση εκτός από την Ryan Air ο άλλος συμβαλλόμενος είναι η Πάφος. Εδώ θα αναφερθώ στην επισήμανση που έκανε ο εκπρόσωπος τύπου του ΠΑΣΥΞΕ και τουριστικός επιχειρηματίας, φίλος Ευριπίδης Λοιζίδης στον τοπικό τύπο της περασμένης εβδομάδας, που έλεγε ότι “ ναι μεν ήρθε η Ryan Air αλλά εμείς πρέπει να σοβαρευτούμε”.

Είναι επιτέλους καιρός να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να ανταποκριθούν στο νέο κύμα περιηγητών όχι μόνο οι τουριστικοί επιχειρηματίες αλλά και οι εκλελεγμένοι άρχοντες της ευρύτερης περιοχής Πάφου από τον πρώτο Δήμαρχο μέχρι τον τελευταίο αζά. Η κάθοδος ανεξάρτητων περιηγητών στην Πάφο θα αλλάξει το τουριστικό σκηνικό. Είμαστε συνηθισμένοι στα λεωφορεία που πηγαινοέρχονται στα αεροδρόμια με τα σήματα των διαφόρων τουριστικών πρακτόρων αλλά τώρα θα αυξηθούν τα αυτοκίνητα ενοικίασης, τα ταξί και τα μικρά μίνι λεωφορεία που θα μεταφέρουν περισσότερους μεν τουρίστες αλλά σε μικρότερες ομάδες.

Εγώ είμαι απαισιόδοξος ότι τουλάχιστον ο πρώτος καιρός θα έχει παρατράγουδα. Παρατράγουδα με τους οδηγούς ταξί που πολλές φορές η αγένεια και αξεστοσύνη ξεπερνά κατά πολύ τους ταξιτζήδες του Καρτούμ στο Σουδάν. Είμαι απαισιόδοξος γιατί πολύ φοβάμαι ότι οι λίγοι επιτήδειοι δήθεν εστιάτορες με πρακτικές κραχτισμού θα συνεχίσουν να εξασκούν το “customer scare” αντί το “customer care”.

Είμαι επίσης απαισιόδοξος γιατί γνωρίζοντας την νοοτροπία και τις πρακτικές των δήμων και κοινοτήτων της Πάφου και βλέποντας τα έργα και ημέρες τους θα εξασκήσουν την αδιαφορία αντί την αειφορία.

Όμως πιστεύω ότι αυτό είναι μόνο ένα στάδιο το οποίο θα περάσουμε και θα καταλάβουμε ότι πρέπει επιτέλους να κάτσουμε ξανά στο θρανίο της εκπαίδευσης και να δεχτούμε και να παραδεχτούμε ότι στη νέα τουριστική σκηνή πρέπει να διαδραματίσουμε ένα νέο έργο, γιατί αυτό που παίζεται σήμερα οι πελάτες μας το έχουν ξαναδεί πολλές φορές. Η ευκαιρία που μας δίνεται με την διεκδίκηση της Πάφου ως πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2017 είναι τεράστια και η συγκυρία της Ryan Air είναι καλός σπινθήρας για την ανάφλεξη μιας υγιούς τουριστικής φλόγας.

Τέλος, πιστεύω ότι η συμφωνία με την Ryan Air είναι σαν την μορφίνη η οποία είναι φάρμακο για την απάλυνση του πόνου αλλά την ίδια στιγμή η υπέρδοση του φαρμάκου προκαλεί εξάρτηση με αποτέλεσμα τον αργό θάνατο. Η εξάρτηση μας μόνο από την Ryan Air είναι πολύ επικίνδυνη πράγμα που έχουμε διαπιστώσει και στο παρελθόν με την εξάρτηση μας από τους τουριστικούς πράκτορες. Προσπάθεια των φορέων, του κράτους και των αεροδρομίων της Κύπρου θα πρέπει να είναι η υγιής απεξάρτηση από τους τουριστικούς καρχαρίες με σκοπό την μετατροπή της Πάφου σε ένα ελκυστικό και πάνω από όλα αειφόρο τουριστικό προορισμό βασισμένο σε γερά θεμέλια.

Πέτρος Μαύρος
Διευθύνων Σύμβουλος
Avantless ltd – Tourism Consultants

Πάφος Τουρισμός και Αέρια

Την περασμένη εβδομάδα οι Παφίτες είχαμε την τιμή να μας επισκεφτεί η νέα Υπουργός Εμπορίου Βιομηχανίας και Τουρισμού Κα. Πράξουλα Αντωνιάδου.

Η Κα. Υπουργός στη ομιλία της στη Γενική Συνέλευση της Εταιρείας Τουριστικής Ανάπτυξης Πάφου (ΕΤΑΠ) μας είπε ένα ωραίο παραμύθι για να μας κοιμίσει, «ήταν λέει μια φορά και ένα καιρό σε μια πόλη μαγική ο Τουρισμός ….μια βιομηχανία που δούλευαν οι κάτοικοι της πόλης χαρούμενοι για να βγάλουν το ψωμί τους»… μίλησε για τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα που προωθεί το κράτος για την Πάφο, μίλησε για την τουριστική ευμάρεια του περασμένου καλοκαιριού, μίλησε για το πόσο πολύ το κράτος υποστηρίζει την Παφιακή οικονομία και συμπληρωματικά μας ανάφερε ότι το φυσικό αέριο είναι αυτό που θα εξασφαλίσει ένα ευοίωνο μέλλον για τις νέες γενιές όλων των Κυπρίων.

Το θέμα είναι ότι μέχρι τότε πολλοί από τους παρόντες δεν θα είναι καν Κύπριοι. Το θλιβερό είναι ότι στη συνάντηση δεν ήταν ο τραπεζίτης μου για να τον καθησυχάσει η Κα. Αντωνιάδου. Επίσης το όλο σκηνικό ήρθε να κλείσει με μια πανηγυρική επίσης ομιλία του έχων το γενικό πρόσταγμα σε τουριστικά θέματα Κου. Αλέκου Ορουντιώτη, νομικού και Πρόεδρου του Δ.Σ του ΚΟΤ. Λέω πανηγυρική αφού ο Κος. Πρόεδρος ανέφερε ότι τότε που ιδρύθηκε η ΕΤΑΠ έβλεπε την Πάφο σαν το Μόντε Κάρλο της Κύπρου. Φαίνεται ότι ο Κος. Πρόεδρος έχει χρόνια να πάει στο Μόντε Κάρλο ή να έρθει στη Πάφο, και αν ήρθε ήταν κατά το πανηγύρι του Κατακλυσμού. Ο κος Ορουντιώτης μας θύμισε ότι ο προϋπολογισμός του ΚΟΤ είναι κουτσουρεμένος και να μην περιμένουμε και πολλά από τον Οργανισμό για την Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Πάφου, αλλά «ας ελπίσουμε ότι τα πράγματα θα πάνε καλά». Δηλαδή, πάμε στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα.

Μετά ανέβηκε στο βάθρο ο εκφραστής της Πραγματικότητας, ο άνθρωπος που καθημερινά βρίσκεται σε τριβή με την πραγματική οικονομία της Πόλης. Ο κος Γιώργος Λεπτός, Πρόεδρος του ΕΒΕ Πάφου, με ύφος σοβαρό και με ατράνταχτα στοιχεία άφησε τόσο την Κα. Υπουργό αλλά και τον Κον Ορουντιώτη σε θέση Ματ. Φάνηκε ότι ο Κος. Λεπτός ήταν πιο διαβασμένος, μάλλον πιο περπατημένος και ηλιοκαμένος. Εγώ αν ήμουν Υπουργός μετά την ομιλία του Κου. Λεπτού θα ζητούσα συγγνώμη από το ακροατήριο για την δική μου ομιλία.

Φαίνεται ότι η Κυβέρνηση και η Κρατική μηχανή δεν έχουν ακόμα καταλάβει ποιά είναι τα πραγματικά προβλήματα στη οικονομία της Κύπρου και όσον αφορά την Πάφο είναι καθαρό ότι την έχουν γραμμένη στα παλιά τους τα παπούτσια. Μιλούν για μεγάλα έργα και αφήνουν πίσω τα μικρά και σημαντικά, μιλούν για γήπεδα γκολφ και μαρίνες και δεν βλέπουν ότι για να πάμε στη Πόλη Χρυσοχούς κινδυνεύει η ζωή μας. Μιλούν για αυξήσεις στο τουρισμό και δεν βλέπουν ότι το Αεροδρόμιο Πάφου είναι στα πρόθυρα να κλείσει και ότι οι Κυπριακές Αερογραμμές είναι ένας λάκκος δίχως πάτο. Μας μίλησαν για ποιότητα και πόσοι τουρίστες έμειναν σε ξενοδοχεία 5 αστέρων και δεν βλέπουν ότι τα πεντάστερα κατέβασαν τις τιμές τους στα επίπεδα των 3 αστέρων της δεκαετίας του 80 για να μην κλείσουν και γι αυτό γέμισαν. Δεν βλέπουν ότι μεγάλο ποσοστό των αφίξεων φέτος είναι καθαρά συγκυριακό λόγω της “Αραβικής Άνοιξης”. Οι τουριστικοί πράκτορες που τόσο εξυμνούν οι τουριστικοί πατέρες της Κύπρου πάτησαν τους ξενοδόχους στο λαιμό και ακόμα και σήμερα χρωστούν τα δεδουλευμένα των ξενοδόχων και ξενοδοχοϋπαλλήλων της Πάφου και είναι αβέβαιο αν πολλοί από αυτούς θα μπορέσουν να εξοφλήσουν. Τη στιγμή που ο Κύπριος φορολογούμενος επιχορηγεί ταξιδιώτες που προσγειώνονται στα νόμιμα αεροδρόμια της Κύπρου αλλά διανυκτερεύουν στο συνιστών state του Βορρά, η κα Αντωνιάδου δεν μας είχε πει απολύτως τίποτα ποια θα είναι τα κίνητρα για τις Κυπριακές τουριστικές επιχειρήσεις και πως σχεδιάζει το πανάγαθο Κυπριακό Κράτος να σταματήσει την ολισθοδρόμηση που πήρε το μόνο ανθρωποκεντρικό κομμάτι της οικονομίας μας.

Αγαπητή Κα. Αντωνιάδου,

Ο Κος Λεπτός σας είπε 5 απλά πράγματα με τα οποία συμφωνώ απόλυτα, εγώ και όλοι οι παρευρισκόμενοι στη Γενική Συνέλευση της ΕΤΑΠ. Θα σας παρακαλούσα να τα ακούσετε καλά, να πάρετε σημειώσεις και να πάτε στο γραφείο σας, να πάρετε το τηλέφωνο και να δώσετε είτε διαταγή να γίνουν (αυτά που αφορούν το Υπουργείο σας) είτε να μεσολαβήσετε με τους άλλους συναδέλφους σας για να γίνουν. Αν δεν το κάνετε να με συγχωρήσετε αλλά μέσα στο σπίτι μας μην ξανάρθετε να μας καλοπιάνετε, γιατί είμαστε στο χείλος του γκρεμού και το επόμενο βήμα μπορούμε να το κάνουμε και μόνοι μας.
Η Πάφος είναι μια πολύ φιλόξενη επαρχία της Κύπρου με χιλιετή ιστορία στην φιλοξενία. Ιστορία που ο κάθε Πάφιος φέρει στο DNA του. Μη μας υποχρεώσετε να αποβάλουμε τα φιλοξενικά μας γονίδια και να θεωρήσουμε εσάς και όσους άλλους κυβερνητικούς αξιωματούχους μένουν άπρακτοι μπροστά στα τεράστια προβλήματα της επαρχίας ως persona non grata.

Η Google αναλύει την Αγγλική Τουριστική Αγορά

Η μηχανή αναζήτησης Google ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα την ανάλυση της για την ταξιδιωτική αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου για το 2011.

Με τίτλο “Travel UK Destination Analysis” η Google δημοσιεύει σε τέσσερις κατηγορίες τα αποτελέσματα των ερωτημάτων που λαμβάνει κατηγοριοποιώντας τις λέξεις και φράσεις κλειδιά, αλλά την ίδια στιγμή παραδέχεται ότι είναι πολύ δύσκολο να καταταχθούν οι διάφοροι προορισμοί βάσει των λέξεων – κλειδιά.

Η Google χρησιμοποιεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία και παραδέχεται ότι πρέπει να τραβήξει κάποιες γραμμές έτσι ώστε να γίνεται μια αξιόπιστη αξιολόγηση. Όπως η ίδια αναφέρει στην έρευνα της για να επιλέξει τους προορισμούς διερωτάται αν τα ονόματα θέρετρων, επαρχιών, πόλεων, γεωγραφικών περιοχών και χωρών ή όλα τα πιο πάνω μπορούν να καταλογιστούν ως προορισμοί. Επίσης αναφέρει ότι είναι πολύ σημαντικά τα μακρά ερωτήματα όπως π.χ. “ξεκούραστες διακοπές στην Πάφο σε παραθαλάσσιο διαμέρισμα”. Αλλά όπως και οι ίδιοι στην Google λένε στις πόσες λέξεις σταματούμε;

Για αυτούς τους λόγους ο γίγαντας του διαδικτύου χρησιμοποιώντας πολύπλοκους αλγοριθμικούς συνδυασμούς καταλήγει να κατηγοριοποιήσει σε τέσσερις απλές κατηγορίες την έρευνα του για τους ταξιδιωτικούς προορισμούς.

Από τη μια αναλύει τα ερωτήματα που σχετίζονται με Ξενοδοχεία, Ταξιδιωτικούς Προορισμούς Προσβάσιμους από Αέρος και από την άλλη ερωτήματα που σχετίζονται με Τουριστικούς Προορισμούς για Διακοπές και Προορισμούς Ενοικιάσων Αυτοκινήτων. Τα συγκριτικά αποτελέσματα από την περσινή χρονιά μας δείχνουν ότι η αγγλική αγορά έχει συρρικνωθεί όσο αφορά τα ταξίδια στο εξωτερικό.

Ξενοδοχεία: (Hotel Destinations)

Μέσα στους 10 πιο δημοφιλείς προορισμούς για ξενοδοχεία βρίσκονται 7 πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου με το Παρίσι, το Άμστερνταμ και τη Νέα Υόρκη να συμπληρώνουν τη λίστα των 10 πρώτων. Αισθητή είναι η πτώση της Νέας Υόρκης από την 7η θέση στην 10η. Τα κυπριακά ξενοδοχεία δεν παρουσιάζονται στη λίστα των 50 πρώτων προτιμήσεων των Άγγλων.

Ο λόγος που δεν παρουσιάζεται η Κύπρος στη λίστα των Ξενοδοχείων είναι επειδή τα κυπριακά ξενοδοχεία είναι εξαρτώμενα από τους τουριστικούς πράκτορες και στην πλειονότητα τους δεν έχουν κάνει σοβαρό ηλεκτρονικό μάρκετινγκ ανεξάρτητα από το τι κάνουν οι μεσάζοντες. Αυτό δείχνει “τον φόβο” που ακόμα διακατέχει τους ξενοδόχους οι οποίοι δεν θεωρούν ακόμη το διαδίκτυο ως μια επικερδή αγορά.

Ταξιδιωτικός Προορισμός προσβάσιμος από αέρος (Air Travel Destinations)

Την πρώτη θέση στη λίστα διατηρεί ακόμη η Νέα Υόρκη με ένα 70% περισσότερα ερωτήματα από την περσινή χρονιά. Ακολουθεί το Άμστερνταμ που αν και έχασε 3% στο όγκο των ερωτημάτων με τη Μάλαγα στην τρίτη θέση η οποία κέρδισε 11% περισσότερες επισκέψεις και ανέβηκε από την 4η στην 3η θέση των προτιμήσεων των Άγγλων. Η Φλόριδα, το Παρίσι, το Δουβλίνο, το Λονδίνο, το Ντουμπάι, η Βαρκελώνη και το Αλικάντε συμπληρώνουν τη λίστα των 10 πρώτων Αεροπορικών Προορισμών. Για όλες οι πιο πάνω πόλεις παρατηρείται μια αύξηση του 8 – 20% στο όγκο ερωτήματων που δέχεται η Google. Η Πάφος και η Λάρνακα έχουν εξαφανιστεί από την λίστα των 50 πρώτων προτιμήσεων. Αυτό ήταν φυσικό αφού στην προηγούμενη ανάλυση της Google για το 2009 – 2010 η Πάφος ήταν στην 26η θέση χάνοντας 73% του όγκου αναζητήσεως και η Λάρνακα στην 46η θέση χάνοντας 96% του όγκου αναζητήσεως τους.

Παρόλα αυτά οι αφίξεις τουριστών από το Ηνωμένο Βασίλειο φέτος σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του ΚΟΤ ήταν πολύ λίγο αυξημένες αλλά σύμφωνα με τις αλγοριθμικές κατατάξεις της Google οι ενδιαφερόμενοι στο διαδίκτυο από το Ηνωμένο Βασίλειο για τις δύο αεροπορικές μας πόλεις έχουν μειωθεί δραματικά. Αυτό καταδεικνύει κατά την άποψη μας ότι η αύξηση του τουριστικού ρεύματος (έστω και πολύ μικρή) από το Ηνωμένο Βασίλειο είναι συγκυριακή και μόνο από μεσάζοντες.

Τουριστικός Προορισμός για Διακοπές (Holiday Destination Analysis)

Στην κατηγορία αυτή οι πρώτοι 10 προορισμοί μένουν αμετάβλητοι σε σχέση με το 2010. Με τη Φλόριδα, το Ντουμπάι και το Τενερίφε να είναι στις 3 πρώτες θέσεις και να ακολουθούνται από τη Νέα Υόρκη, το Λάς Βέγκας, τη Μάλτα, την Ιμπίζα, την Μαγιόρκα, το Μπενιτόρμ και τη Χαβάη, οι Άγγλοι μένουν πιστοί στους παραδοσιακούς προορισμούς τους. Παρατηρείται μια αισθητή αύξηση των ερωτημάτων προς κοντινούς προορισμούς όπως η Μάλτα με μια αύξηση του 28%, η Μαγιόρκα 22% και το Μπενιτόρμ με 31% που φανερώνει το ενδιαφέρον των Άγγλων να ταξιδέψουν σε πιο κοντινούς και πιο οικονομικούς προορισμούς. Καμία Κυπριακή περιοχή δεν είναι στη λίστα των 50.

Αν τώρα η Google περιλάβει ονόματα χωρών στα ερωτήματα της, η Κύπρος βρίσκεται στην 5η θέση χάνοντας μια θέση από το 2010 και 7% λιγότερο όγκο ερωτήματων. Αυτό μας καταδεικνύει ότι είναι αναγκαία η προώθηση των διαφόρων τουριστικών θερέτρων ξεχωριστά και όχι μόνο ως Κύπρος. Είναι εδώ που φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι ανταγωνιστές μας οι οποίοι εξασκούν περιφερειακό τουριστικό μάρκετινγκ βγαίνουν κερδισμένοι. Είναι εδώ που πρέπει να εξεταστεί ο ρόλος των περιφερειακών τουριστικών εταιριών που είναι ήδη ιδρυμένες και εν λειτουργία.

Αυτοκίνητα Ενοικιάσεως (Car Hire Destination Analysis)

Σε αυτή την τελευταία κατηγορία η Ισπανία, το Λονδίνο, η Μάλαγα, η Γαλλία και 5η η Κύπρος είναι οι χώρες οι οποίες ηγούνται της λίστας του Google. Το 2010 η Κύπρος είχε την 5η θέση την οποία διατηρεί και το 2011 πράγμα το οποίο καταδεικνύει ότι οι Άγγλοι τουρίστες που ενδιαφέρονται να γνωρίσουν την Κύπρο από μόνοι τους είναι τουλάχιστον σταθεροί. Η μείωση 15% στον όγκο αναζήτησης δεν επηρέασε την 5η θέση μας αφού και οι ανταγωνιστές μας πιο πάνω έχασαν σχεδόν το ίδιο ποσοστό.

Καταλήγοντας θέλουμε να σημειώσουμε ότι πάρα πολλοί τουριστικοί προορισμοί και ειδικά περιφερειακοί φορείς στους ανταγωνιστικούς μας προορισμούς θεωρούν την ανάλυση της Google ως οδηγό για το διαδικτυακό τους μάρκετινγκ. Επίσης, λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις τάσεις που η Google προανακοινώνει στις διάφορες εκδόσεις παρόμοιων εκθέσεων.

Η περιφερειακή τουριστική προβολή θα πρέπει να είναι το πρώτιστο μέλημα των νέων δημοτικών συμβουλίων των παραθαλάσσιων και ορεινών μας τουριστικών θερέτρων. Οι παραμελημένες εταιρίες τουριστικής ανάπτυξης φυτοζωούν με προϋπολογισμούς για κλάματα και πρέπει επιτέλους να αναδιοργανωθούν. Ο ρόλος των περιφερικών Τουριστικών Φορέων πρέπει να ενισχυθεί και να τους δοθούν οι ανάλογοι πόροι για να μπορέσουν να αναπτύξουν δικές τους σοβαρές διαδικτυακές στρατηγικές που να τους επιτρέπουν να είναι ευέλικτες και αποτελεσματικές.

Google White Paper 

Φωνή της Πάφου – 12-11-2011
Επιλογές της Πάφου – 12-11-2011
Inbusiness Online – 10-11-2011

Εμείς εδώ και αυτοί εκεί

Το 1982 ο Pasqual Maragall (Πασκουάλ Μαραγάλ) αντικατέστησε τον Narcís Serra (Ναρσίς Σέρρα) στη δημαρχεία της Βαρκελώνης. Ο Σέρρα ήταν ο πρώτος εκλελεγμένος δήμαρχος της πόλης μετά την δικτατορία του Φράνκο και το 1982 με την άνοδο των Σοσιαλιστών στην κυβέρνηση διορίστηκε Υπουργός Άμυνας υπό τον νεαρό τότε πρωθυπουργό Felipe González (Φελίπε Γκονζάλεζ).

Ο Πασκουάλ Μαραγάλ ανήκει στη γενιά των Ισπανών πολιτικών που επαναπροσδιόρισαν την πολιτική κατεύθυνση της χώρας και απέβαλαν το τριτοκοσμικό κόμπλεξ που διακατείχε τον ισπανικό λαό στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. Τότε η Ευρώπη ξεκινούσε στα Πυρηναία Όρη και η Ισπανία θεωρείτο αναπτυσσόμενη χώρα. Το όραμα του Πασκουάλ Μαραγάλ να κατατάξει τη Βαρκελώνη στις μητροπόλεις της Ευρώπης και να της δώσει πίσω την αίγλη που είχε το 19ο αιώνα ήταν η κινητήρια δύναμη της επανεκλογής του το 1983, το 1987, το 1991 και το 1995. Από το 1983 μέχρι το 1991 ο Μαραγάλ έχοντας εναντίον του όλη τη δεξιά και πολλές φορές κριτικαρισμένος από το ίδιο του το κόμμα έβαλε πλώρη για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1992. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν απλώς η δικαιολογία για την αναγέννηση της πόλης, το άνοιγμα της στη θάλασσα, την διάνοιξη πλατειακών χώρων, τη δημιουργία πάρκων, πεζοδρόμων, την αναδιοργάνωση του ιστορικού κέντρου της πόλης που μέχρι τότε ήταν ένα απέραντο μπουρδέλο. Όμως για να μην μακρυγορούμε μια επίσκεψη στη πόλη θα σας πείσει.

Στην Πάφο έχουμε την ευκαιρία με την δικαιολογία της πολιτιστικής πρωτεύουσας να φέρουμε μια μικρή αναγέννηση στην πόλη. Την Τρίτη 1 Νοεμβρίου άκουσα τον Δήμαρχο Πάφου στο τρίτο πρόγραμμα του ΡΙΚ απαντώντας στην ερώτηση της δημοσιογράφου “Τι μοναδικό έχει η Πάφος να προσφέρει ως υποψήφια πολιτιστική πρωτεύουσα” να λέει ότι “ένα από τα δυνατά σημεία της Πάφου είναι το γεγονός ότι έμεινε άθικτο και αμετάβλητο το ιστορικό κέντρο της πόλης παρόλη την ανάπτυξη που πήρε η πόλη”.

Αγαπητέ κύριε Δήμαρχε,

θα μου επιτρέψετε να χαρακτηρίσω αυτή σας την δήλωση ως τουλάχιστον “καινοτομική”. Μας λέτε ότι παρ όλη την ανάπτυξη που πήρε η Πάφος τα τελευταία χρόνια, ο Δήμος Πάφου και το Δημοτικό Συμβούλιο του οποίου ηγείστε έχετε γράψει στα παλαιότερα των υποδημάτων σας το ιστορικό και εμπορικό κέντρο της πόλης. Παραδέχεστε λέγοντας ότι δεν “αλλοιώθηκε και έμεινε άθικτο”, ότι δεν κάνατε απολύτως τίποτα. Ότι παλουκοφυτέψατε τα πεζοδρόμια, εγκαταλείψατε τους κατοίκους και τους επιχειρηματίες του κέντρου και αφήσατε “άθικτα” τα ιστορικά κτίρια. Ακούμε εσάς και άλλα μέλη του δημοτικού συμβουλίου να μιλάτε για όραμα για το 2017 αλλά βλέπουμε ότι αυτό το όραμα δεν το μοιράζεστε με τους κατοίκους της πόλης. Μας το παρουσιάζετε σε φαντασμαγορικά βίντεος, σε παρουσιάσεις powerpoint, και σε ομιλίες που περιέχουν πολύ τη λέξη θα.

Για να επιστρέψουμε όμως σε άλλες πρακτικές αναφέρω ότι o Πασκουάλ Μαραγάλ όταν ξεκίνησε να μιλά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες το έκανε πρώτα στα καφενεία της πόλης. Αφουγκράστηκε τους τσιγγάνους και τις άλλες μειονότητες της πόλης, εναντιώθηκε στο ίδιο του το κόμμα, καταπολέμησε τον κραχτισμό που ήταν ένας βραχνάς τότε, έφερε τους νέους να συμμετάσχουν σε ουσιώδη έργα και δημιούργησε ολυμπιακό όραμα σε όλους τους κατοίκους της πόλης. Απείχε από όλα τα σκάνδαλα που τότε ταλάνιζαν την Ισπανική κοινωνία και ποτέ κανένας δημοσιογράφος ή πολιτικός του αντίπαλος δεν κατάφερε να τον στιγματίσει με κανένα πολιτικό, οικονομικό ή οποιοδήποτε άλλο σκάνδαλο. Είχε πάντοτε το πολιτικό θάρρος να αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε αλλαγής έκανε στην πόλη. Επέλεγε τους συνεργάτες του με κριτήριο το έργο τους και όχι το μέσον τους.

Εγώ προσωπικά αναμένω από τον Δήμαρχο της πόλης και το δημοτικό συμβούλιο να ακολουθήσουν παρόμοιες πρακτικές και όχι λίγο πριν τις εκλογές θυμούνται τα πεζοδρόμια, να εγκαινιάζουν παραλιακά μέτωπα, να διαλαλούν ρωσικά παλάτια πάνω στην άμμο και να προσπαθούν με τους γνωστούς ψηφοθηρικούς τρόπους να μας πείσουν ότι τη καρέκλα τους την αξίζουν.

Ένας Δήμαρχος και ένα δημοτικό συμβούλιο πρέπει κάθε μέρα να μας πείθουν ότι αξίζουν την καρέκλα τους, πρέπει κάθε μέρα να μας θυμίζουν ότι τους ψηφίσαμε για το καλό μας και όχι το καλό τους και πρέπει κάθε μέρα να θυμούνται ότι εμείς τους δίνουμε τη δύναμη και το δικαίωμα να παίρνουν αποφάσεις για την ευημερία όλων.